محمد مرتضى ، نونهروى 1254 ه ق / 1838 م 1336 ه ق / 1917 م فاضل جليل ، عالم نبيل ، فيلسوف و اديب كامل مولانا سيد محمد مرتضى فلسفى نونهروى در زادگاه خود دروس ابتدايى را تمام كرد و به لكنهو رفت و در آنجا علوم اسلامى متداول از قبيل علوم معقول ، فقه ، حديث و امثال آن را در محضر مولانا عبد الحى فرنگى محل و مولوى گلشن على و مفتى محمد عباس فراگرفت و در اقران و اماثل خود از لحاظ علمى به درجهء ممتاز رسيد . وى در نونهره صاحب املاك و زمين بود ، اما شهرت علمى او حتى به نقاط دوردست رسيده بود و مدتى در حيدرآباد در شعبهء ترجمه و تأليف كار كرد و در آنجا به بعضى از كتابهاى عبد الحليم شرر ، پاسخ داد ولى اين امر براى نواب دكن ناگوار بود و به همين مناسبت مولانا بلافاصله حيدرآباد را ترك كرد . مولانا محمد مرتضى صاحب كتابخانه‌اى بسيار باارزش بود و بر اكثر كتابها حواشى نوشت و تفسير فخر الدّين رازى را هشت بار از اول تا آخر مطالعه كرد و دربارهء معايب و محاسنش نظر داد و نيز دربارهء فلسفهء بو على سينا و نظرات طوسى و رازى و مير باقر داماد و ملا صدرا بحث كرد . من كتاب بىنظير وى « معراج العقول فى شرح دعاء المشلول » را مطالعه كرده‌ام و بهتر از آن در مورد توحيد و اسماء بارى و صفات الهى تا امروز نديده‌ام . مولانا سيد محمد مرتضى در سال 1336 ه ق درگذشت . فرزند وى على محمد ، وكيل دادگسترى ، در لكنهو زندگى مىكرد و در حال حاضر يكى از فرزندان وى در كربلا مقيم است . تصانيف او عبارتند از : آب زر ( فارسى ) فلسفى ؛ جواب شرر ( اردو ) ؛ لوائح ليلية فى شرح دعاء الليل من الصحيفة الكاملة السجادية ؛ معراج العقول فى شرح دعاء المشلول ( مرحوم راجه ابو جعفر آن را به صورت بسيار نفيس به چاپ رسانيده بود ) . محمد مرتضى بن سيد حسن على 1250 ه ق / 1834 م 1337 ه ق / 1918 م مولانا سيد محمد مرتضى « 1 » بن سيد حسن جونپورى نوهء مولوى گلشن على صاحب ديوان

--> ( 1 ) - جالب توجه اينكه اقبال احمد در تاريخ جونپور نام مولانا را به صورت « مرتضى حسين مجتهد » نوشته است . درحالىكه در كتابها و تذكره‌ها و تقريظهايش محمد مرتضى نوشته شده . علاوه بر اين قابل ذكر